ਕੀ ਈਰਾਨ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ’ਤੇ ਕੀਤੇ ਹਮਲੇ? ਵਾਇਰਲ ਵੀਡੀਓ ਅਤੇ ਅਸਲ ਦਾਅਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਫ਼ਰਕ
ਤਹਿਰਾਨ, 17 ਨਵੰਬਰ 2026: ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੇਲ ਵਪਾਰ ਮਾਰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ (Strait of Hormuz), ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਤੇਲ ਟੈਂਕਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਈਰਾਨ ਦੀ ਇਸਲਾਮਿਕ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨਰੀ ਗਾਰਡ ਕੋਰ (IRGC) ਦੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਕਈ ਵਪਾਰਕ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਬਾਰੂਦੀ ਸੁਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਣ ਜਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਈਰਾਨੀ ਸਰੋਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਧਮਾਕੇ, ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਅਤੇ ਧੂੰਏਂ ਦੇ ਗੁਬਾਰ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੀਡੀਓ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ।
ਈਰਾਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ: ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਰਸਤਿਆਂ ਤੋਂ ਲੰਘ ਰਹੇ ਸਨ ਜਹਾਜ਼
ਈਰਾਨ ਦੀ IRGC ਨੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਪਾਰਕ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਹਿਰਾਨ ਨੇ ਗੈਰ-ਅਧਿਕਾਰਤ ਜਾਂ ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਐਲਾਨਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤੇਲ ਟੈਂਕਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ LNG/LPG ਗੈਸ ਵਾਹਕ ਜਹਾਜ਼ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸੁਪਰਟੈਂਕਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਈਰਾਨੀ ਬਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਜਾਂ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਮਿਲਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਮ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਮਾਲਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਜਨਤਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਕੀ ਈਰਾਨ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ?
ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਵੀਡੀਓ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਨਾਲ ਵਾਇਰਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਈਰਾਨ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਸਿੱਧੇ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਪਰ ਉਪਲਬਧ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।
ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਰੋਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਧਮਾਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅਸਲ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਦੱਸਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ। ਕਿਸੇ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਿਲਣਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅਮਰੀਕੀ ਮਾਲਕੀ ਜਾਂ ਅਮਰੀਕੀ ਝੰਡੇ ਵਾਲਾ ਹੋਣਾ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹਨ।
UKMTO ਨੇ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ
ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਪਾਰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਸੰਸਥਾ UK Maritime Trade Operations (UKMTO) ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਿਗਰਾਨ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਪਾਰਕ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਓਮਾਨ ਦੇ ਖਸਾਬ (Khasab) ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਇੱਕ ਟੈਂਕਰ ਨੂੰ ਅਣਪਛਾਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਈਲ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਘਟਨਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ। ਹਮਲੇ ਕਾਰਨ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਇੰਜਣ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੱਗ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲਤਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ।
ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈਆਂ ਕਈ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਅਮਲੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਮਿਲਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕਾ-ਇਜ਼ਰਾਈਲ-ਈਰਾਨ ਟਕਰਾਅ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਪਾਰ ਉੱਤੇ ਅਸਰ
ਫਰਵਰੀ 2026 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਟਕਰਾਅ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।
ਈਰਾਨ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕੁਝ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਕੰਟਰੋਲ ਸਖ਼ਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਤਹਿਰਾਨ ਵੱਲੋਂ ਦੱਖਣੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਲਾਂਘੇ ਵਿੱਚ ਬਾਰੂਦੀ ਸੁਰੰਗਾਂ ਹੋਣ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਅਧਿਕਾਰਤ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਰਸਤਾ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਲ ਸੈਨਿਕ ਮੌਜੂਦਗੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲੋਂ ਕੁਝ ਸਮੁੰਦਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਕੈਰੀਅਰ ਸਟ੍ਰਾਈਕ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਹਾਲੀਆ ਆਮਦ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਤੇਲ ਸਪਲਾਈ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਵਪਾਰ ਲਈ ਵਧਿਆ ਖ਼ਤਰਾ
ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਬਣੇ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਤੇਲ ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਪਾਰਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ, ਲੰਬੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਅਸਰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਤੇਲ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਵਾਇਰਲ ਵੀਡੀਓ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੱਚਾਈ ਕੀ ਹੈ?
ਈਰਾਨੀ ਸਰਕਾਰੀ ਮੀਡੀਆ, IRGC ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਖਾਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕਈ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਧਮਾਕੇ ਹੁੰਦੇ ਦਿਖਾਏ ਗਏ ਹਨ।
ਪਰ ਹਰ ਵੀਡੀਓ ਦੀ ਅਸਲ ਤਾਰੀਖ਼, ਸਥਾਨ, ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਹਮਲੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਪੁਸ਼ਟੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵੀਡੀਓ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਕਿ ਈਰਾਨ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਮੌਜੂਦਾ ਉਪਲਬਧ ਸਬੂਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ ਹੈ।